Hồi sức cấp cứu

• Ứng dụng kháng đông Citrate trong lọc máu liên tục
• Lọc máu liên tục ở người bệnh suy gan cấp
• Ngăn ngừa và kiểm soát biến chứng trong thay huyết tương để tối ưu hóa điều trị: Kinh nghiệm từ thực tế lâm sàng
• Ảnh hưởng huyết động ở người bệnh lọc máu và thay huyết tương

• Kỹ năng cấp cứu nâng cao - ALS
  • Đánh giá ABCDE
  • Quy trình ALS
  • 4Hs & 4Ts
  • Rối loạn nhịp
  • Sốc điện an toàn
  • Tình huống lâm sàng mô phỏng
  • Kiểm tra cuối khóa
• Cấp cứu ngoài bệnh viện & chấn thương
  • ABCDE trong chấn thương
  • Chấn thương đầu cổ, ngực bụng, xương chậu
  • Chuỗi đặt nội khí quản nhanh (RSI)
  • Dẫn lưu màng phổi
  • Đường truyền trong xương
  • Vận chuyển bệnh nhân an toàn
• Cấp cứu cơ bản dành cho điều dưỡng
  • CPR cơ bản
  • Nhận biết bệnh nhân nặng
  • Phân loại cấp cứu
  • Thảo luận nhóm nhỏ
• Siêu âm có trọng điểm – POCUS
  • POCUS tại cấp cứu
  • FAST
  • Siêu âm phổi
  • Đánh giá IVC, động mạch chủ
  • Thủ thuật dưới hướng dẫn siêu âm
  • Case discussion: Pearls & Pitfalls

Theo mô hình của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), quy trình cấp cứu ngoại viện lý tưởng là chuỗi phối hợp chặt chẽ giữa nhiều yếu tố. Cấu trúc này vận hành dựa trên sự tương tác của 3 thành phần cốt lõi: nguồn nhân lực, yếu tố chức năng và các phương tiện/công cụ.

Mỗi thành phần trong quy trình này đều là một mắt xích quan trọng. Sự phát triển khoa học công nghệ đã giúp tối ưu hóa hiệu quả và tạo ra một hệ thống phản ứng nhanh nhạy, thông minh và liền mạch hơn bao giờ hết.

Cuộc cách mạng trong cấp cứu ngoại viện

Theo BS.CK2 Nguyễn Duy Long - Giám đốc Trung tâm cấp cứu 115, để tạo nên chuỗi sống còn hiệu quả, việc ứng dụng công nghệ cần được triển khai một cách đồng bộ qua tất cả các giai đoạn, từ lúc sự cố xảy ra cho đến khi bệnh nhân được tiếp nhận tại cơ sở y tế. Sự kết nối liền mạch này đảm bảo thông tin không bị gián đoạn, giúp các đội ngũ y tế đưa ra quyết định nhanh và chính xác hơn.

Giai đoạn đầu tiên có mục tiêu tối thượng là phát hiện sớm và thực hiện sơ cấp cứu nhanh nhất có thể.  Các thiết bị đeo như đồng hồ thông minh không chỉ theo dõi sức khỏe cá nhân mà còn có thể tự động gửi cảnh báo khẩn cấp. Các ứng dụng di động giúp định vị người sơ cứu hoặc máy sốc điện tự động (AED) gần nhất, huy động nguồn lực cộng đồng một cách hiệu quả.

Điều phối viên sử dụng phần mềm điều phối tích hợp GPS, dữ liệu y tế và AI hỗ trợ phân loại bệnh nhân theo mức độ nặng nhẹ một cách khoa học. Camera thông minh lắp đặt tại các giao lộ có khả năng phân tích mật độ giao thông và dự báo nguy cơ tai nạn, giúp điều phối xe cứu thương đến vị trí tiềm năng trước khi tai nạn xảy ra.

Về giải pháp cho nhân viên nhân viên y tế, các thiết bị số hóa như máy ghi dữ liệu bệnh nhân, máy đo điện tâm đồ (ECG) 12 chuyển đạo tích hợp 5G cho phép truyền dữ liệu sinh tồn của bệnh nhân về bệnh viện theo thời gian thực.

Đặc biệt, công nghệ thực tế ảo (VR) đang được ứng dụng trong đào tạo mô phỏng, giúp nhân viên y tế rèn luyện kỹ năng xử lý các tình huống phức tạp như tai nạn hàng loạt hay thảm họa.

BS.CK2 Nguyễn Duy Long trình bày một ví dụ ấn tượng, là việc sử dụng drone (thiết bị bay không người lái) mang máy sốc điện tự động đến hiện trường. Trong nhiều trường hợp, drone có thể tiếp cận nạn nhân nhanh hơn nhiều phút so với đội cấp cứu mặt đất, tăng cơ hội sống sót cho bệnh nhân ngưng tim.

Sau đó, giai đoạn vận chuyển có mục tiêu đảm bảo an toàn, ổn định và truyền dữ liệu theo thời gian thực liên tục về bệnh viện. Công nghệ cốt lõi là mạng 5G đảm bảo đường truyền tốc độ cao, ổn định để gửi các dữ liệu phức tạp như hình ảnh y khoa, video siêu âm từ xe cứu thương về bệnh viện. Internet vạn vật (IoT) sẽ kết nối tất cả các thiết bị theo dõi trên người bệnh (máy đo nhịp tim, huyết áp, SpO2) thành một mạng lưới, tự động số hóa và truyền dữ liệu.

Các thuật toán trí tuệ nhân tạo (AI) tích hợp trong thiết bị theo dõi có khả năng tự động cảnh báo cho nhân viên y tế khi phát hiện dấu hiệu sinh tồn của bệnh nhân chuyển biến xấu, chẳng hạn như suy hô hấp hay nguy cơ ngưng thở.

Sự kết hợp này tạo ra khái niệm "Smart Ambulance" (xe cứu thương thông minh) đã được thí điểm tại nhiều quốc gia như Thái Lan và Nhật Bản. Những lợi ích mà mô hình này mang lại là rất rõ ràng: tăng tỷ lệ sống sót, giảm thời gian vận chuyển trung bình từ 15 - 25% và hỗ trợ bác sĩ tại bệnh viện ra quyết định nhanh chóng dựa trên dữ liệu nhận được trước.

Tại bệnh viện, nhờ luồng dữ liệu được truyền liên tục từ hiện trường và trên đường đi, bệnh viện có thể phá vỡ thế bị động. Thay vì chờ xe cứu thương đến mới bắt đầu đánh giá, đội ngũ y tế có thể chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực, từ nhân sự chuyên khoa, phòng mổ, cho đến các thiết bị cần thiết.

Hệ thống AI tại phòng cấp cứu có thể hỗ trợ phân loại bệnh nhân tự động dựa trên dữ liệu gửi về, giúp tối ưu hóa quy trình tiếp nhận và duy trì chuỗi thông tin liền mạch.

Những thách thức trên con đường số hóa cấp cứu

BS.CK2 Nguyễn Duy Long chia sẻ, mặc dù tiềm năng của công nghệ là không thể phủ nhận, việc triển khai trên diện rộng vẫn đối mặt với nhiều rào cản mang tính hệ thống.

Việc trang bị xe cứu thương thông minh, hệ thống phần mềm điều phối AI và các thiết bị công nghệ cao đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu rất cao.

Bên cạnh đó, chất lượng đường truyền 5G và internet giữa các khu vực vẫn chưa đồng đều, đặc biệt là ở các khu vực nông thôn, miền núi, gây khó khăn cho việc truyền dữ liệu ổn định.

Việc truyền, lưu trữ và bảo mật dữ liệu y tế của bệnh nhân là một vấn đề nhạy cảm. Cần có quy định pháp lý chặt chẽ để bảo vệ thông tin cá nhân, đặc biệt là các hình ảnh nhạy cảm tại hiện trường tai nạn, tránh bị lạm dụng hoặc phát tán trên mạng xã hội.

Làn sóng công nghệ tiếp theo, với sự bùng nổ của AI và các hệ thống tự hành, hứa hẹn sẽ tiếp tục định hình tương lai của ngành cấp cứu một cách mạnh mẽ hơn nữa. 6 xu hướng công nghệ nổi bật đang được nghiên cứu và triển khai trong giai đoạn 2025 - 2040, bao gồm:

-  AI và phân tích dự báo: Hệ thống sẽ tự động phân loại cuộc gọi khẩn cấp và dự đoán nhu cầu cấp cứu theo thời gian thực dựa trên dữ liệu về thời tiết, giao thông, dịch tễ. Các hệ thống thử nghiệm tại Singapore và Anh đã cho thấy tiềm năng giảm thời gian phản ứng tới 30%.

- Công nghệ đeo (Wearables): Các thiết bị như đồng hồ, áo hoặc miếng dán sinh học sẽ theo dõi liên tục các chỉ số sức khỏe, đưa ra cảnh báo sớm cho người dùng và bác sĩ gia đình, tạo cơ sở cho một hệ thống cấp cứu cá nhân hóa.

- Drone vận chuyển khẩn cấp: Drone không chỉ giao thiết bị y tế mà còn có thể giao máu, thuốc men đến các hiện trường khó tiếp cận. Các thử nghiệm tại Nhật Bản và Thụy Điển đã cho thấy tiềm năng tăng 40% tỷ lệ cứu sống bệnh nhân ngưng tim.

- Đào tạo mô phỏng thực tế ảo (VR/AR): Công nghệ này đưa nhân viên y tế rèn luyện kỹ năng ứng phó trong các kịch bản phức tạp như cháy nổ, thảm họa, ngạt khói trong môi trường an toàn nhưng gần với thực tế nhất.

- Công nghệ in 3D: Cho phép tạo ra các mô hình giải phẫu hoặc dụng cụ y tế tùy chỉnh ngay tại hiện trường. Điều này đặc biệt hữu ích trong các tình huống cấp cứu ở vùng sâu vùng xa, nơi nguồn lực bị hạn chế.

- Xe cứu thương tự hành: Trong tương lai, xe tự hành sẽ giải phóng nhân viên y tế khỏi nhiệm vụ lái xe, cho phép họ tập trung hoàn toàn vào việc chăm sóc chuyên môn cho bệnh nhân trên xe.

Những sáng kiến bất ngờ ở Việt Nam

Tại Việt Nam, hệ thống cấp cứu ngoại viện vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, với mạng lưới chưa đồng đều giữa các địa phương. Dù vậy, những nỗ lực ban đầu đã xuất hiện, điển hình là việc một số thành phố lớn như TPHCM và Đà Nẵng đã thí điểm tích hợp GPS cho tổng đài 115 để định vị và điều phối xe cứu thương gần nhất.

Tuy nhiên, theo BS.CK2 Nguyễn Duy Long, thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ hay nhân lực, mà chính là sự thiếu vắng một khung chính sách pháp lý rõ ràng.

Chính trong bối cảnh đó, sức mạnh và sự sáng tạo từ cộng đồng đã tỏa sáng. 2 câu chuyện đầy cảm hứng gần đây đã cho thấy tiềm năng to lớn của công nghệ ngay tại Việt Nam. Trong trận lũ lụt lịch sử ở miền Bắc, một nhóm tình nguyện viên Drone đã sử dụng các máy bay không người lái cỡ lớn (T50), để tiếp tế hàng hóa thiết yếu như nước, đồ ăn, thuốc men cho hàng trăm hộ dân bị cô lập trong biển nước. Mỗi chuyến bay chỉ mất vài phút nhưng đã mang lại sự sống và hy vọng cho người dân.

Tại Gia Lai, khi thấy hai cháu bé bị mắc kẹt giữa dòng nước xiết, anh Trần Văn Nghĩa, một nông dân, đã có một quyết định táo bạo. Anh đã dùng chính chiếc drone nông nghiệp của mình để thả dây và kéo lần lượt từng cháu bé vào bờ an toàn. Do chiếc drone chỉ chịu tải được khoảng 50kg nên anh Nghĩa phải kéo từng cháu vào bờ. Hành động thông minh và dũng cảm này đã gây sốt cộng đồng mạng.

Những hành động này không chỉ cứu người mà còn chứng minh rằng công nghệ và kỹ năng để vận hành chúng đã sẵn có trong cộng đồng. Điều đáng mừng là sau đó, lực lượng chức năng cũng đã triển khai các phương tiện tương tự để phục vụ công tác cứu hộ, cứu nạn.

Việc sớm hoàn thiện các quy định pháp luật cụ thể để chuẩn hóa các hoạt động công nghệ, giúp cộng đồng thụ hưởng nhiều hơn từ những tiến bộ này.

Trong bài báo cáo với chủ đề “Tiếp cận và xử trí sốc trước bệnh viện và tại khoa Cấp cứu”, TS.BS Lê Hữu Thiện Biên - Khoa Hồi sức tích cực, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM đã phân tích dữ liệu từ hơn 1.000 hệ thống cấp cứu ngoại viện (EMS) toàn quốc năm 2018. Theo đó, mỗi năm có hơn 6 triệu ca cấp cứu, trong đó sốc chỉ chiếm khoảng 1%.

Tuy nhiên, đây lại là nhóm bệnh nhân có nguy cơ tử vong rất cao. Khoảng 80% trường hợp sốc có nguyên nhân nội khoa, phần còn lại liên quan đến chấn thương. Điều này cho thấy, dù không thường gặp, sốc luôn là một trong những tình huống nguy hiểm nhất trong thực hành cấp cứu.

So sánh với dữ liệu quốc tế, TS.BS Lê Hữu Thiện Biên dẫn số liệu từ một số quốc gia châu Âu như Đan Mạch, cho thấy bệnh nhân sốc tại khoa Cấp cứu phân bố tương đối đồng đều: sốc nhiễm trùng, sốc giảm thể tích và sốc tim mỗi nhóm chiếm khoảng 30%, còn lại 10% do các nguyên nhân khác.

Trong khi đó, tại Thái Lan, sốc nhiễm trùng chiếm tới khoảng 60%, phản ánh xu hướng gia tăng rõ rệt của nhiễm trùng huyết và sốc nhiễm trùng trong thực hành lâm sàng.

Theo chuyên gia, nhờ những tiến bộ trong điều trị, sốc do tim mạch và chấn thương có xu hướng giảm, trong khi sốc nhiễm trùng ngày càng gia tăng, đặc biệt ở nhóm dân số già. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết về phát hiện sớm và xử trí kịp thời sốc nhiễm trùng ngay từ tuyến đầu, trước khi người bệnh rơi vào suy đa cơ quan.

Sốc trong cấp cứu: ít gặp nhưng tỷ lệ tử vong rất cao

TS.BS Lê Hữu Thiện Biên định nghĩa, sốc là tình trạng hệ tuần hoàn không cung cấp đủ máu và oxy cho các mô, dẫn đến rối loạn chuyển hóa, suy đa cơ quan và có thể tử vong nếu không được can thiệp kịp thời. Đây là một trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu trong cấp cứu nội - ngoại khoa, có thể xảy ra ngoài bệnh viện lẫn tại khoa Cấp cứu.

Các nguyên nhân sốc thường gặp bao gồm sốc nhiễm trùng, sốc giảm thể tích (mất máu, mất dịch) và sốc tim. Trong đó, sốc không do chấn thương thường gặp hơn ở người lớn tuổi. Việc nhận diện sớm và xử trí đúng ngay từ tuyến đầu có ý nghĩa quyết định đến tiên lượng sống còn của người bệnh.

Trên lâm sàng, người bệnh sốc thường có các biểu hiện như tụt huyết áp, da lạnh ẩm tái, mạch nhanh yếu, thở nhanh hoặc khó thở, rối loạn ý thức và giảm lượng nước tiểu. Đây đều là những dấu hiệu cảnh báo nặng, đòi hỏi xử trí cấp cứu khẩn cấp.

Về phân loại, sốc được chia thành các nhóm chính gồm:

- Sốc phân bố: do giãn mạch, thường gặp trong sốc nhiễm trùng, sốc phản vệ

- Sốc giảm thể tích: do mất máu hoặc mất dịch

- Sốc tim: tim bơm máu kém

- Sốc tắc nghẽn: do cản trở dòng máu (chèn ép tim, tràn khí màng phổi áp lực…)

- Sốc hỗn hợp: phối hợp nhiều cơ chế

Theo TS.BS Lê Hữu Thiện Biên, xử trí sốc cần được tiến hành khẩn trương và song song, tập trung vào các nguyên tắc cốt lõi:

- Đánh giá nhanh tình trạng chung của người bệnh

- Đảm bảo đường thở - hô hấp - tuần hoàn

- Thở oxy phù hợp, duy trì SpO₂ ≥ 94%

- Theo dõi liên tục mạch, huyết áp, ECG, SpO₂ và lactate

- Chủ động phòng ngừa tổn thương cơ quan tiến triển

Hồi sức dịch trước bệnh viện: Nền tảng để ổn định huyết động

TS.BS Lê Hữu Thiện Biên khẳng định, hồi sức dịch đóng vai trò then chốt trong việc cải thiện tưới máu mô và ổn định huyết động trước khi chuyển viện, thường được chỉ định khi huyết áp tâm thu dưới 90 mmHg.

Trong sốc chấn thương, có thể áp dụng chiến lược huyết áp thấp có kiểm soát (SBP khoảng 70-90 mmHg) cho đến khi kiểm soát được chảy máu. Riêng với chấn thương sọ não, huyết áp tâm thu cần được duy trì trên 100 mmHg để đảm bảo tưới máu não đầy đủ.

Giảm tưới máu ngoại biên là dấu hiệu dễ nhận biết tại hiện trường và thường cải thiện nhanh sau bù dịch. Trên thực tế, hiệu quả hồi sức có thể được theo dõi theo thời gian thực thông qua thời gian làm đầy mao mạch (CRT) - một chỉ số đơn giản nhưng rất hữu ích trong cấp cứu trước bệnh viện.

Về lựa chọn dịch truyền, dịch tinh thể được ưu tiên trong hồi sức ban đầu nhờ chi phí thấp và hiệu quả tương đương dịch keo. Theo khuyến cáo của WHO, mỗi lần truyền 250-500 ml trong 5-10 phút, sau đó đánh giá lại để quyết định tiếp tục. Với người bệnh có bệnh tim mạch, cần đặc biệt thận trọng nhằm tránh quá tải tuần hoàn.

Can thiệp sớm tại hiện trường: yếu tố quyết định sống còn

Dù không phải tình huống thường gặp, sốc và ngừng tim ngoài bệnh viện có tỷ lệ tử vong rất cao. Theo TS.BS Lê Hữu Thiện Biên, can thiệp sớm ngay từ hiện trường, nhận biết nhanh tình trạng nguy kịch và phối hợp đa phương thức là những yếu tố then chốt, hướng tới một chuỗi cấp cứu liên tục từ trước bệnh viện đến hồi sức chuyên sâu.

Trong đánh giá ban đầu, một số thang điểm có thể được sử dụng như PRESEP, mRST và SIGARC. Ngược lại, qSOFA không được khuyến cáo dùng trong cấp cứu trước bệnh viện do độ nhạy thấp, dễ bỏ sót các bệnh nhân nguy cơ cao.

Đối với sốc nhiễm trùng, nguyên tắc xử trí trước bệnh viện tương tự các dạng sốc khác, tập trung vào:

- Đảm bảo đường thở và oxy hóa

- Ổn định huyết động bằng bù dịch, sử dụng vận mạch khi cần

- Kháng sinh kinh nghiệm sớm

- Chuẩn bị vận chuyển an toàn đến cơ sở điều trị phù hợp

Tuy nhiên, trên thực tế, không phải lúc nào cũng xác định được nguyên nhân sốc ngay tại hiện trường. Trong bối cảnh đó, gói tiếp cận MINUTES được xem là một chiến lược có hệ thống trong 30 phút đầu, giúp xử trí linh hoạt các trường hợp sốc chưa rõ nguyên nhân, bao gồm:

- M - Hồi sinh cơ bản, xử trí các nguyên nhân đe dọa tính mạng

- IN - Truyền dịch, đánh giá ban đầu

- U - Siêu âm tim, phổi tại giường

- TE - Điều trị nguyên nhân

- S - Ổn định và chuẩn bị vận chuyể

Tại hội nghị, TS.BS Lê Hữu Thiện Biên đã cập nhật các số liệu, nguyên tắc và xu hướng mới trong tiếp cận và xử trí sốc hiện nay

Khảo sát trên 468 nhân viên cấp cứu và 106 chuyên viên cấp cứu cho thấy, lượng dịch truyền trung bình ở bệnh nhân sốc khoảng 1.000 ml, cao hơn rõ rệt so với 500 ml ở bệnh nhân không sốc. Xu hướng hiện nay là bù dịch có mục tiêu, tránh truyền quá mức gây biến chứng.

Trong ngừng tim do chấn thương, epinephrine không được ưu tiên, do không cải thiện khả năng sống còn và có thể làm tăng tiêu thụ oxy cơ tim. Đối với kháng sinh trước bệnh viện, một số phân tích cho thấy có thể giúp giảm nguy cơ tử vong, tuy nhiên bằng chứng hiện tại chưa đủ mạnh để khuyến cáo sử dụng thường quy, cần cân nhắc tùy theo từng hệ thống cấp cứu.

Cuối cùng, TS.BS Lê Hữu Thiện Biên nhấn mạnh thông điệp, sốc và ngừng tim ngoài bệnh viện vẫn là thách thức lớn của y học cấp cứu, với tỷ lệ tử vong cao. Nhận biết sớm, can thiệp đúng ngay từ hiện trường, ứng dụng siêu âm tại giường, chiến lược bù dịch hợp lý và tiếp cận theo gói MINUTES đang trở thành những xu hướng cấp cứu hiện đại.

Việc xây dựng phác đồ phù hợp và huấn luyện bài bản cho lực lượng cấp cứu sẽ góp phần nâng cao chất lượng điều trị, bảo đảm tính liên tục từ hiện trường đến hồi sức nâng cao.