Nội tiết

Trong thực hành lâm sàng hiện nay, các bác sĩ Nội tiết ngày càng gặp nhiều bệnh nhân được chẩn đoán đái tháo đường ở độ tuổi rất trẻ: học sinh, sinh viên, người mới đi làm hoặc người trưởng thành dưới 35–40 tuổi. Sự gia tăng của thừa cân, béo phì, ít vận động, chế độ ăn dư năng lượng, đồ uống có đường, rối loạn giấc ngủ và stress kéo dài đã làm cho đái tháo đường type 2 xuất hiện sớm hơn so với trước đây.

Tuy nhiên, nếu mọi trường hợp tăng đường huyết ở người trẻ đều được quy về ăn uống không hợp lý hoặc lười vận động thì chúng ta có thể bỏ sót những nguyên nhân quan trọng khác.

Đái tháo đường khởi phát ở người trẻ là một nhóm bệnh không đồng nhất.

Ngoài đái tháo đường type 1 và type 2, còn có các thể đái tháo đường thứ phát do bệnh lý tụy, thuốc, rối loạn nội tiết khác, và đặc biệt là nhóm đái tháo đường đơn gene, trong đó MODY là một thể bệnh cần được nhận diện đúng.

MODY (viết tắt của maturity-onset diabetes of the young) là một dạng đái tháo đường do biến thể gene ảnh hưởng đến chức năng tế bào beta tụy. Không giống với đái tháo đường type 1, MODY thường không do cơ chế tự miễn phá hủy tế bào beta. Khác với đái tháo đường type 2, MODY không nhất thiết liên quan đến béo phì hay đề kháng insulin rõ rệt. Bệnh thường có tính chất gia đình, khởi phát sớm và có thể bị chẩn đoán nhầm là type 1 hoặc type 2 trong nhiều năm.

Điểm quan trọng là MODY không phải một bệnh duy nhất. Hiện nay, cách tiếp cận hiện đại có xu hướng gọi tên theo gene liên quan, ví dụ GCK-hyperglycemia, HNF1A-diabetes, HNF4A-diabetes, HNF1B-diabetes… vì mỗi nhóm có biểu hiện lâm sàng, tiên lượng và chiến lược điều trị khác nhau. Với một số thể, chẩn đoán đúng có thể giúp thay đổi hoàn toàn điều trị.

Trong thực hành, cần nghĩ đến đái tháo đường đơn gene/MODY khi bệnh nhân được chẩn đoán đái tháo đường ở tuổi trẻ nhưng bệnh cảnh không điển hình cho type 1 hoặc type 2. Một số gợi ý bao gồm: khởi phát trước 25–35 tuổi; tiền sử gia đình có nhiều thế hệ mắc đái tháo đường; người bệnh không béo rõ, không có kiểu hình đề kháng insulin nổi bật; không có nhiễm toan ceton; tự kháng thể đảo tụy âm tính; C-peptide còn bảo tồn sau một thời gian mắc bệnh; hoặc có tăng glucose máu lúc đói nhẹ, ổn định trong nhiều năm. Một số dấu hiệu ngoài tụy như nang thận, bất thường chức năng thận, hạ magie máu, tăng men gan, nghe kém hoặc biểu hiện đa cơ quan cũng có thể định hướng đến một số thể đái tháo đường đơn gene cụ thể.

Việc phân biệt đúng thể bệnh có ý nghĩa rất lớn bởi cùng là tăng đường huyết ở người trẻ, nhưng cách điều trị có thể hoàn toàn khác nhau. Đái tháo đường type 1 cần insulin do thiếu hụt insulin tuyệt đối hoặc gần tuyệt đối. Đái tháo đường type 2 khởi phát sớm cần can thiệp mạnh vào lối sống, kiểm soát cân nặng, giảm đề kháng insulin và điều trị các yếu tố nguy cơ tim mạch – chuyển hóa đi kèm. Trong khi đó, một số thể MODY cần điều trị rất đặc hiệu theo gene. Ví dụ, GCK-hyperglycemia thường gây tăng đường huyết nhẹ, ổn định và phần lớn không cần điều trị thuốc ngoài một số tình huống đặc biệt như thai kỳ. HNF1A/HNF4A-diabetes thường nhạy với sulfonylurea. HNF1B-diabetes lại cần chú ý nhiều hơn đến bệnh lý thận, điện giải và các bất thường ngoài tụy.

Do đó, khi tiếp cận một người trẻ mắc đái tháo đường, ngoài chỉ số đường huyết, HbA1c thì cần đặt thêm câu hỏi: đây là thể đái tháo đường nào? Việc đánh giá cần dựa trên tuổi khởi phát, kiểu hình lâm sàng, BMI và phân bố mỡ, tiền sử gia đình, biểu hiện nhiễm toan ceton, nhu cầu insulin, C-peptide, tự kháng thể đảo tụy và các dấu hiệu ngoài tụy. Trong những trường hợp phù hợp, xét nghiệm gene có thể giúp xác định chẩn đoán và định hướng điều trị chính xác hơn.

Đái tháo đường ở người trẻ đang gia tăng và đặt ra thách thức lớn cho y tế cộng đồng, nhưng bên cạnh dự phòng bằng dinh dưỡng hợp lý, vận động thể lực, kiểm soát cân nặng và giảm lối sống tĩnh tại, chúng ta cũng cần nâng cao năng lực chẩn đoán phân loại. Chẩn đoán đúng giúp tránh điều trị sai hoặc quá mức, giúp tư vấn di truyền và phát hiện sớm người có nguy cơ cũng như là nền tảng của điều trị cá thể hóa.

BS Dương Minh Tuấn

Khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai

Trong tháng 4 vừa rồi, tôi có khám cho 2 BN ung thư phổi và ung thư gan, điều trị bằng các thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (ICI) có đáp ứng rất tốt, nhưng lại bị tác dụng phụ về nội tiết. Trong đó 1 BN phải nhập viện cấp cứu vì hôn mê tăng đường huyết. Tôi nghĩ các BN và Bác sỹ cần biết thông tin về tình trạng này.

Nhờ những nghiên cứu dẫn đến sự ra đời của liệu pháp ICI, hai Gs James P. Allison (Mỹ) và GS Tasuku Honjo (Nhật Bản) đã được trao giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học năm 2018. Allison phát hiện rằng protein CTLA-4 hoạt động như một “phanh” của tế bào T, trong khi Honjo phát hiện một “phanh” khác của tế bào T là PD-1. Việc “giải phóng” các phanh này cho phép hệ miễn dịch tấn công khối u, đôi khi dẫn đến việc loại bỏ hoàn toàn khối u. Hiện ICI được xem là trụ cột thứ tư trong điều trị ung thư, và đã được sử dụng để điều trị những loại ung thư trước đây không thể điều trị được.

Các thuốc ICI hiện có ở Việt Nam là Pemprolizumab (Keytruda), Nivolumab (Opdivo), Atezolizumab, Durvalumab, Ilimimumab… nhìn chung được dung nạp tốt nhưng vẫn có thể gây ra các biến cố bất lợi liên quan miễn dịch (irAE), do tình trạng hoạt hóa miễn dịch quá mức. Trong đó các tác dụng phụ về nội tiết là phổ biến nhất, có thể gặp ở 15% các BN dùng đơn trị liệu và 28% các BN dùng phối hợp thuốc, thường xuất hiện trong những tháng đầu điều trị. Các bệnh lý nội tiết, chủ yếu do các tuyến nội tiết bị tổn thương, hay gặp là:

1. Phổ biến nhất là các bệnh tuyến giáp, chủ yếu là suy giáp, ít gặp hơn là cường giáp. Nguy cơ cao hơn nếu dùng cùng thuốc Tyrosine Kinase Inhibitor.

2. Viêm tuyến thượng thận gây suy thượng thận

3. Viêm tuyến yên, có thể dẫn đến suy tuyến giáp, suy tuyến thượng thận, suy sinh dục. Hiếm khi gặp đái tháo nhạt.

4. Đái tháo đường do tổn thương tụy, nên có bệnh cảnh khá giống với đái tháo đường type 1. Một số BN bị nhiễm toan ceton

5. Các rối loạn hiếm gặp là suy cận giáp, suy sinh dục…

Lưu ý BN có thể bị suy nhiều tuyến cùng lúc, và điều thú vị là những BN bị tác dụng phụ về nội tiết dường nwh lại có đáp ứng tốt hơn với thuốc ICI.

Về điều trị: Những BN bị rối loạn nội tiết mức độ nhẹ (phổ biến) thì có thể tiếp tục dùng thuốc ICI, nhưng nếu bị rối loạn nặng (ít gặp hơn) thì cần phải ngừng thuốc, điều trị corticoid và bổ sung hormone nếu cần. Cách tốt nhất là phòng và phát hiện sớm các tác dụng phụ này bằng làm xét nghiệm hormone định kỳ.

 Nguồn: TS.BS Nguyễn Quang Bảy

Theo thông tin đăng tải trên Thầy Thuốc Việt Nam, hội thảo diễn ra từ 12:00 - 13:00 ngày 23/4/2026 dưới hình thức trực tuyến qua Zoom Webinar. Chương trình quy tụ các chuyên gia trong lĩnh vực nội tiết, tạo cơ hội để người tham dự cập nhật kiến thức mới và trao đổi chuyên môn về bệnh lý Basedow.

Chủ tọa hội thảo là TS.BS. Trần Quang Khánh - Trưởng Khoa Nội tiết, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, đồng thời là Trưởng Bộ môn Nội tiết, Trường Đại học Y Dược TPHCM. Báo cáo viên chính là TS.BS. Huỳnh Tấn Đạt thuộc Bộ môn Nội tiết, Trường Đại học Y Dược TPHCM.

Với thời lượng gọn trong một giờ nhưng tập trung đúng vào một vấn đề thực hành quan trọng, hội thảo hứa hẹn sẽ mang lại góc nhìn cập nhật, giúp bác sĩ và nhân viên y tế hiểu rõ hơn những thay đổi trong điều trị Basedow, từ đó có thêm cơ sở tham khảo trong quản lý người bệnh. Đây cũng là dịp để cộng đồng chuyên môn cùng nhìn lại những tiến bộ trong nội tiết học sau hơn 10 năm phát triển.

Người quan tâm có thể đăng ký tham gia trực tiếp tại https://zoom.us/webinar/register/WN_khZEY2eoQD-RoWyKFvahkA#/registration

- Thời gian học: dự kiến từ ngày 19/5/2026 - 25/6/2026

- Lớp học trực tuyến vào chiều thứ Ba và chiều thứ Năm hàng tuần;

- Chứng nhận cập nhật kiến thức y khoa liên tục do Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch cấp.

- Thông tin liên hệ:

+ Số điện thoại: 028.38.620.104; email: daotao.pkdk@pnt.edu.vn

+ Địa điểm: Phòng 3.2, lầu 2, Phòng khám Đa khoa

- Link đăng ký khóa học: TẠI ĐÂY

- Link thông tin khóa đào tạo: TẠI ĐÂY

Trong kỷ nguyên y trị liệu đa đích, hạ đường huyết không còn là vạch đích duy nhất của Đái tháo đường típ 2. Phác đồ tối ưu hiện đại đòi hỏi một chiến lược bảo vệ toàn diện: kiểm soát đường huyết, bảo vệ tim - thận và quản lý cân nặng.

Nhờ đáp ứng trọn vẹn mục tiêu này, nhóm đồng vận thụ thể GLP-1 (GLP-1 RA) – tiêu biểu là Semaglutide – đang trở thành "nền tảng" trong các khuyến cáo y khoa. Dù vậy, hành trình đưa guideline quốc tế vào "thực chiến" và cá thể hóa trên từng ca lâm sàng phức tạp vẫn luôn là một thách thức không nhỏ đối với bác sĩ.

Nhằm mang đến góc nhìn chuyên sâu và giải quyết bài toán "cá thể hóa", Hội Nội Khoa Việt Nam phối hợp cùng Novo Nordisk trân trọng kính mời Quý đồng nghiệp tham dự chuỗi Hội thảo chuyên đề tháng 4: “GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TRONG ĐIỀU TRỊ ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TYPE 2”

Nội dung nổi bật 2 ngày hội thảo sẽ là:

- Cập nhật vai trò của GLP-1 RA trong quản lý ĐTĐ típ 2

- Góc nhìn thực hành về Semaglutide trong tối ưu điều trị

- Thảo luận các ca lâm sàng thực tế cùng chuyên gia

- Chia sẻ chuyên sâu từ chuyên gia quốc tế và các bác sĩ đầu ngành

Quy tụ Ban Chuyên gia & Báo cáo viên hàng đầu:
- Chủ tọa: TS.BS Nguyễn Quang Bảy và TS.BS Phan Hữu Hên

- Chuyên gia khách mời quốc tế: GS.TS.BS Lee Ling Lim

- Ban Báo cáo viên: BS.CK2 Nguyễn Thị Thu Hương, BS.CK2 Bùi Phương Thảo, BS.CK2 Trần Ngọc Hoàng, BS.CK2. Tạ Bình Minh

- Chuyên gia chuyển ngữ: PGS.TS.BS Đỗ Đức Minh

Tổng quan bài giảng

1. Nhân tuyến giáp có kết quả tế bào học không chẩn đoán được (Bethesda I).

2. Nhân tuyến giáp lành tính (Bethesda II) và chiến lược theo dõi.

3. Nhân tuyến giáp có kết quả tế bào học không xác định (Bethesda III, IV).

4. Nhân tuyến giáp nghi ngờ ác tính (Bethesda V).

5. Ung thư tuyến giáp xác định (Bethesda VI).

6. Điều trị nội khoa khi có rối loạn chức năng tuyến giáp.

7. Vai trò của các phương pháp can thiệp ít xâm lấn trong điều trị nhân tuyến giáp.