Mô hình ABC trong chăm sóc ung thư: Đưa người bệnh trở thành trung tâm của đội ngũ chăm sóc đa ngành

Khái niệm và cấu trúc "Mô hình ABC" trong chăm sóc đa ngành

TS.BS Akihiko Shimomura - Khoa Nội vú/Nội tổng hợp, Trung tâm Sức khỏe và Y học toàn cầu Nhật Bản, Viện An ninh Sức khỏe Nhật Bản bắt đầu bài trình bày bằng việc tái định nghĩa khái niệm “Nhóm (Team)”. Theo ông, một nhóm thực thụ không đơn thuần là một tập hợp người, mà là một cộng đồng cùng chia sẻ sứ mệnh, giá trị, niềm tin và có chung một tầm nhìn về tương lai.

Trong chăm sóc ung thư, "chăm sóc đa ngành" (MDT) chính là phương pháp mà người bệnh được coi là thành viên trung tâm, tích cực của nhóm, nơi tất cả các chuyên gia y tế cùng đóng góp chuyên môn của mình để đạt hiệu quả chăm sóc cao nhất.

Để cụ thể hóa việc vận hành, TS Shimomura giới thiệu mô hình ABC - một cấu trúc nền tảng cho MDT:

- Thành phần A (Nhóm Lâm sàng): Bao gồm bác sĩ, điều dưỡng, dược sĩ, các kỹ thuật viên... trực tiếp cung cấp dịch vụ chăm sóc dựa trên y học bằng chứng (EBM).

- Thành phần B (Nhóm Hỗ trợ nền tảng): Tập trung vào việc sắp xếp môi trường và chăm sóc dựa trên giao tiếp. Nhóm này bao gồm điều dưỡng, chuyên gia tâm lý, nhân viên xã hội, chuyên viên trị liệu nghệ thuật/âm nhạc...

- Thành phần C (Nhóm Hỗ trợ cộng đồng): Dù không làm việc trực tiếp với bệnh nhân tại bệnh viện nhưng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ bệnh nhân ở bối cảnh rộng hơn như gia đình, bạn bè, các tổ chức chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp.

Mục tiêu cao nhất của sự phối hợp này là tạo ra một "chất xúc tác" để tăng cường động lực, sự hợp tác và niềm tin giữa các thành viên, từ đó trực tiếp cải thiện chất lượng chăm sóc và sự hài lòng của bệnh nhân.

3 trụ cột cốt lõi: Lãnh đạo, giao tiếp và trí tuệ cảm xúc

Theo TS Shimomura, chìa khóa để MDT thành công không chỉ nằm ở kỹ năng chuyên môn mà còn ở cách các thành viên hiểu và thấu cảm với nhau.

Thứ nhất là năng lực lãnh đạo. Ông phân biệt rõ giữa "Lãnh đạo dựa trên vị trí" (như Giáo sư, Giám đốc - thực hiện vai trò dựa trên quyền hạn) và "Lãnh đạo cá nhân". Lãnh đạo cá nhân không phụ thuộc vào chức vụ mà dựa trên sứ mệnh và tầm nhìn chung. Trong một nhóm làm việc hiệu quả, bất kỳ ai cũng có thể trở thành lãnh đạo tùy theo tình huống để dẫn dắt hoặc hỗ trợ đồng nghiệp,.

Thứ hai là giao tiếp hiệu quả, dựa trên sự an toàn tâm lý và nhạy cảm xã hội. Chuyên gia giải thích, an toàn tâm lý là môi trường mà mọi người có thể tự do bày tỏ ý kiến, hành động tự nhiên mà không sợ bị coi thường hay gánh chịu hậu quả tiêu cực. Nếu thiếu yếu tố này, các cuộc họp sẽ bị thống trị bởi một số ít người có tiếng nói mạnh mẽ, trong khi những người khác im lặng vì sợ ảnh hưởng đến đánh giá cá nhân.

Bên cạnh đó, nhạy cảm xã hội là khả năng đọc tình huống và thấu hiểu cảm xúc của người khác. TS Shimomura lưu ý rằng "không phản đối" không đồng nghĩa với "đồng ý". Người điều phối nhóm cần chủ động đặt câu hỏi để khuyến khích những thành viên đang im lặng thể hiện quan điểm của mình.

Cuối cùng là trí tuệ cảm xúc. Đây là khả năng nhận biết và quản lý cảm xúc của chính mình (như kiềm chế cơn giận, lo lắng) đồng thời chú ý đến cảm xúc của đồng nghiệp. Những người có EQ cao sẽ tránh được các phản ứng bốc đồng, giữ bình tĩnh để duy trì bầu không khí thảo luận xây dựng, tránh áp đặt ý kiến lên người khác.

Kết nối khoa học và lòng trắc ẩn

Một phần quan trọng trong bài trình bày là việc kết nối giữa khoa học và lòng trắc ẩn. TS Shimomura khẳng định y học dựa trên bằng chứng (EBM) không chỉ là sử dụng các số liệu khoa học khô khan. Để thực hành phương pháp tốt nhất, người thầy thuốc cần hiểu rõ cả hoàn cảnh, giá trị và nguyện vọng của bệnh nhân.

Quá trình này dẫn đến khái niệm "Cùng ra quyết định" (Shared Decision Making - SDM). Đây là sự giao thoa giữa các bằng chứng y khoa vững chắc và kỹ năng giao tiếp lấy người bệnh làm trung tâm. Ông cảnh báo rằng nếu quá tập trung vào khoa học, chúng ta sẽ bỏ qua yếu tố con người; ngược lại, nếu chỉ dựa vào kinh nghiệm cá nhân mà thiếu bằng chứng, tính chuyên môn sẽ bị xem nhẹ. SDM giúp cân bằng hai yếu tố này để đưa ra lựa chọn điều trị tối ưu nhất cho từng cá nhân.

Tóm lại, khi hệ thống y tế ngày càng chuyên biệt hóa, sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên gia thông qua MDT không chỉ là một xu thế mà là yêu cầu bắt buộc để nâng cao chất lượng chăm sóc toàn diện.

Giải quyết rào cản trong kết nối đa ngành

Phần hỏi đáp ngay sau bài trình bày đã diễn ra sôi nổi với những tình huống thực tế tại Việt Nam và những kinh nghiệm quý báu từ các chuyên gia Nhật Bản.

TS.BS Nguyễn Thị Mai Lan - Phó Giám đốc Bệnh viện Ung bướu đã đặt câu hỏi về việc ai nên là người dẫn dắt team để đưa ra quyết định toàn diện khi có sự khác biệt về ý kiến giữa các thành viên. TS.BS Akihiko Shimomura chia sẻ rằng lãnh đạo không nhất thiết phải xác định bằng chức vụ hay nghề nghiệp. Thường thì bác sĩ có quyền lực rất lớn khiến người khác ngại lên tiếng, nhưng một lãnh đạo thực thụ cần biết lùi lại để người khác thể hiện năng lực lãnh đạo cá nhân của họ.

TS.BS Chikako Shimizu - Trưởng khoa Nội vú - Giám đốc Trung tâm Ung thư toàn diện, Viện An ninh Sức khỏe Nhật Bản, Trung tâm Sức khỏe và Y học toàn cầu Nhật Bản bổ sung rằng mỗi thành viên có thể có ý kiến khác nhau, nhưng tất cả phải thảo luận dựa trên sứ mệnh chung để đưa ra quyết định phù hợp nhất cho bệnh nhân.

ThS.BS Nguyễn Khánh Hà (BV Ung bướu Hà Nội) cũng nêu vấn đề về việc làm sao để sắp xếp công việc và lựa chọn vấn đề ưu tiên khi nhân viên y tế đang đối mặt với quá nhiều bệnh nhân và áp lực. Giải đáp vấn đề này, TS.BS Akihiko Shimomura gợi ý việc sử dụng các công cụ sàng lọc, bảng kiểm để bệnh nhân tự đánh giá những vấn đề quan trọng nhất với họ, từ đó giúp bác sĩ xác định được thứ tự ưu tiên cần giải quyết cho từng cá nhân.

Một đại biểu công tác trong lĩnh vực Công tác xã hội đã đặt câu hỏi về thời điểm thực hiện sàng lọc tình trạng bệnh nhân (trước hay sau khi có nhóm MDT) để giải quyết các vấn đề đa diện như tài chính hay mâu thuẫn gia đình. TS.BS. Chikako Shimizu cho biết tại Nhật Bản, quy trình này được thực hiện ngay từ khi chẩn đoán đầu tiên và mỗi khi có sự thay đổi trong điều trị thông qua các phiếu sàng lọc.

TS.BS Phạm Nguyên Quý - Trưởng khoa Ung thư Nội khoa, Bệnh viện Trung ương Kyoto Miniren - Cố vấn tại Bernard Healthcare bổ sung thêm rằng điều dưỡng đóng vai trò cực kỳ quan trọng vì họ thường là người đầu tiên nhận ra những thay đổi hoặc khó khăn của bệnh nhân (như việc không đủ tài chính dẫn đến bỏ trị) để kịp thời thông báo cho nhóm công tác xã hội hoặc bác sĩ chính.

 TS.BS Nguyễn Thị Thu Thảo - Trưởng Đơn vị Hỗ trợ Bệnh nhân ung thư (Bernard Cancer Unit) tham gia thảo luận tại hội thảo

Về khó khăn trong việc kết nối với các chuyên gia, TS.BS Nguyễn Thị Thu Thảo - Trưởng Đơn vị Hỗ trợ Bệnh nhân ung thư (Bernard Cancer Unit) băn khoăn về cách vượt qua rào cản điều phối. TS.BS Akihiko Shimomura tư vấn nên bắt đầu từ một nhóm nhỏ những đồng nghiệp tâm huyết và có khả năng lãnh đạo thấu hiểu, thay vì cố gắng xây dựng một đội ngũ khổng lồ ngay từ đầu.

TS.BS. Phạm Nguyên Quý cũng nhấn mạnh rằng mô hình ABC nên được hiểu như một "tư duy" hơn là một cấu trúc cứng nhắc. Một người có thể đóng nhiều vai trò (vừa là nhóm A lâm sàng, vừa tham gia hỗ trợ tâm lý nhóm B hoặc kết nối cộng đồng nhóm C) tùy theo tình huống thực tế để hỗ trợ bệnh nhân tốt nhất trong khả năng của mình.