Sợ morphine vì tưởng ma túy, có thể bỏ lỡ cơ hội giảm đau | ThS.BS.CK2 Nguyễn Ngọc Phương Thảo

Nỗi sợ của người bệnh: Tưởng thuốc giảm đau là ma túy gây nghiện

Theo ThS.BS.CK2 Nguyễn Ngọc Phương Thảo, một nghiên cứu tại bệnh viện ghi nhận gần 60% người bệnh khi mới vào chăm sóc giảm nhẹ đã đau ở mức độ nặng.

Trong khi đó, morphine thuộc danh mục thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, có vai trò quan trọng trong điều trị đau trung bình đến nặng, đặc biệt đau do ung thư. Opioid còn được sử dụng để kiểm soát khó thở trong một số bối cảnh có chỉ định.

“Một trong những rào cản đối với việc sử dụng opioid giảm đau là nhận thức. Nhiều người bệnh nghe đến morphine liền liên tưởng đến ma túy, lo sợ đây là "dấu chấm hết" hoặc thuốc sẽ đẩy nhanh quá trình tử vong. Nhân viên y tế lại e ngại tác dụng phụ, trách nhiệm pháp lý và những khó khăn trong quản lý thuốc gây nghiện. Những rào cản này có thể được cải thiện thông qua truyền thông, giáo dục cho người bệnh, thân nhân và nhân viên y tế”, bác sĩ Phương Thảo chia sẻ.

Mục tiêu điều trị được bác sĩ đặt ra là kiểm soát đau tối ưu với nguy cơ thấp nhất có thể. Muốn vậy, bác sĩ phải đánh giá nguyên nhân, kiểu đau, mức độ đau và mục tiêu điều trị; lựa chọn opioid phù hợp, khởi đầu liều thấp, điều chỉnh theo đáp ứng và đánh giá lại thường xuyên.

Kiểm soát đau cũng cần có kế hoạch liên tục. Với morphine tác dụng nhanh được đề cập trong báo cáo, thuốc thường được sử dụng theo lịch cố định để kiểm soát đau nền, thay vì chờ đau mới uống. Những cơn đau đột xuất cần có liều bổ sung được bác sĩ cá thể hóa theo tổng liều trong 24 giờ và đáp ứng lâm sàng.

An toàn đòi hỏi theo dõi sát. Ở người suy thận, chất chuyển hóa của morphine có thể tích tụ, làm tăng độc tính; bác sĩ cần cân nhắc điều chỉnh liều, khoảng cách dùng hoặc lựa chọn opioid khác. Táo bón cần được dự phòng từ đầu; buồn nôn, an thần và độc tính thần kinh cũng phải được theo dõi. Thay đổi tri giác hoặc nhịp thở là những bất thường cần báo ngay.

Tuy nhiên, thuốc chỉ là một phần của điều trị. Đau còn gắn với những khó khăn tâm lý, xã hội và tâm linh, đòi hỏi sự hỗ trợ toàn diện.

×

Có chỉ định nhưng vẫn khó nhận thuốc: Khoảng trống cần được thu hẹp

Theo số liệu được dẫn trong báo cáo, khả năng tiếp cận morphine tại Việt Nam mới đáp ứng khoảng 10% nhu cầu ước tính. Việc sử dụng đã tăng so với trước nhưng vẫn chưa đủ cho nhu cầu giảm đau thực tế.

Từ thực hành tại bệnh viện, bác sĩ Phương Thảo phân tích những khó khăn trong kê đơn, cấp phát và quản lý. Theo quy trình được trình bày, người bệnh ung thư có thể được kê thuốc cho một tháng, chia ba đợt, mỗi đợt không quá 10 ngày, kèm hồ sơ ngoại trú, đơn thuốc N và cam kết sử dụng.

Với người bệnh nặng không thể đến viện, người nhà có thể nhận thuốc thay nhưng phải có xác nhận của trạm y tế nơi cư trú. Báo cáo nêu xác nhận chỉ có giá trị một lần, khiến gia đình phải xin lại cho mỗi lần nhận thuốc. Những thủ tục này trở thành gánh nặng khi người bệnh cần giảm đau liên tục.

Nguồn thuốc cũng hạn chế. Bác sĩ cho biết tại đơn vị, từ đầu năm 2024, miếng dán fentanyl đã không còn sẵn có; lựa chọn được nêu chủ yếu là morphine viên và dạng tiêm.

Các hướng cải thiện được bác sĩ đề xuất gồm bảo đảm nguồn cung, đa dạng dạng thuốc, đặc biệt morphine uống; mở rộng tiếp cận tại y tế cơ sở và thúc đẩy cung ứng, kê đơn cho người bệnh tại nhà. Đào tạo nhân viên y tế, hướng dẫn người bệnh, người chăm sóc và kết nối bệnh viện với cộng đồng qua khám chữa bệnh từ xa cũng cần được tăng cường.

Người bệnh phải được hướng dẫn sử dụng, nhận biết bất thường và trả thuốc dư về nơi cấp phát, không bán, cho hoặc tặng. Thông điệp xuyên suốt là không để người bệnh phải chịu những cơn đau có thể kiểm soát chỉ vì thiếu phương thức giảm đau phù hợp.

>>> Muốn giảm đau hiệu quả: Phải biết rõ nguyên nhân và ngừa trước cơn đau