Trước khi rút ống nội khí quản, đừng để một tiếng rò khí quyết định thay cả bệnh nhân

Trong phòng hồi sức, có những bệnh nhân đã qua được phần khó nhất. Phổi trao đổi khí khá hơn, huyết áp ổn, người bệnh tỉnh dần và vượt qua thử nghiệm thở tự nhiên. Nhìn các con số trên màn hình, rút ống nội khí quản có vẻ là bước tiếp theo rất hợp lý.

Nhưng tự thở được chưa có nghĩa đường thở phía trên đã sẵn sàng.

Một chiếc ống nằm lâu giữa hai dây thanh có thể làm niêm mạc thanh quản phù nề. Khi bóng chèn vẫn được bơm, khí đi qua lòng ống nên mọi thứ trông khá yên ổn. Chỉ đến lúc rút ống, đoạn thanh quản bị hẹp mới lộ ra. Bệnh nhân bắt đầu thở rít, co kéo, tụt oxy và có thể phải đặt lại ống trong một tình huống khó khăn hơn lần đầu.

Nghiệm pháp rò khí quanh bóng chèn, hay cuff leak test, được dùng để dò trước nguy cơ này.

Cách làm dựa trên một ý tưởng khá đơn giản. Sau khi hút sạch đờm dãi, nhân viên y tế xả bóng chèn của ống nội khí quản. Nếu thanh quản còn đủ khoảng trống, một phần khí sẽ đi vòng quanh bên ngoài ống. Có thể nghe thấy tiếng khí thoát hoặc đo chênh lệch giữa thể tích khí hít vào và thở ra. Nếu hầu như không có khí rò, phải nghĩ đến khả năng đường thở phía trên đang bị phù hoặc hẹp.

Chỉ có điều, kết quả này không phải một bản án.

Có khí rò làm nguy cơ phù thanh quản nặng thấp hơn, nhưng không bảo đảm bệnh nhân sẽ rút ống thuận lợi. Không có khí rò khiến ê-kíp phải thận trọng hơn, nhưng cũng không đồng nghĩa cứ rút là thất bại. Đờm nhiều, kích thước ống, cách đo, tư thế bệnh nhân và nhiều yếu tố kỹ thuật khác đều có thể ảnh hưởng kết quả. Một test đơn giản mà đòi nó tiên tri chính xác mọi cuộc rút ống thì hơi quá sức, dù con người rất thích giao toàn bộ trách nhiệm cho một ô xanh hoặc đỏ.

Ngay cách gọi dương tính và âm tính cũng dễ gây rối. Infographic gọi có rò khí là dương tính. Trong một số tài liệu khác, không có rò lại được gọi là test dương tính vì dương tính với nguy cơ tắc nghẽn đường thở. Cách nói ít gây hiểu nhầm nhất vẫn là ghi thẳng có rò khí hoặc rò khí không đủ. Đỡ phải dành nửa buổi giao ban để tranh luận một chữ trong khi bệnh nhân vẫn còn nằm đó.

Cuff leak test có ích nhất ở những người có nguy cơ phù thanh quản: đặt ống kéo dài, đặt ống khó hoặc gây chấn thương, phải đặt nhiều lần, dùng ống tương đối lớn hoặc từng có vấn đề đường thở. Nó không nhất thiết phải được thực hiện như một nghi thức bắt buộc cho tất cả bệnh nhân sắp rút ống.

Bởi nếu cứ thấy không có rò là trì hoãn, một số người sẽ phải tiếp tục thở máy dù thực tế đường thở vẫn đủ an toàn. Thêm một ngày đặt ống không phải thêm một ngày nghỉ dưỡng. Nó kéo theo nguy cơ viêm phổi liên quan thở máy, tổn thương thanh quản, yếu cơ và nhiều biến chứng khác. Một xét nghiệm được tạo ra để giảm nguy cơ không nên bị dùng đến mức tự sinh thêm nguy cơ.

Khi bệnh nhân có ít hoặc không có khí rò nhưng các điều kiện khác để rút ống đã đạt, bác sĩ có thể cân nhắc corticosteroid trước rút ống ở người nguy cơ cao. Mục tiêu là giảm phù nề đường thở. Nhưng thuốc cũng không thể biến một bệnh nhân chưa đủ tỉnh, ho yếu, đờm nhiều hoặc huyết động chưa ổn thành người sẵn sàng rút ống.

Đó là phần cuff leak test không trả lời được.

Nó không cho biết bệnh nhân có bảo vệ được đường thở hay không. Không đo được sức ho. Không đánh giá được khả năng khạc đờm, mức độ tỉnh táo, nguy cơ hít sặc hay sự ổn định của tim mạch. Nó chỉ cung cấp thêm một mảnh thông tin về độ thông thoáng của đường thở trên.

Vì thế, quyết định rút ống vẫn phải nhìn cả người bệnh. Họ có vượt qua thử nghiệm thở tự nhiên không? Oxy hóa có ổn không? Huyết áp có vững không? Ý thức có đủ để làm theo lệnh và bảo vệ đường thở không? Đờm có quá nhiều không? Nếu phải đặt lại ống, đường thở có được dự đoán là khó không?

Sau khi rút ống cũng chưa thể coi như xong việc. Người bệnh cần được theo dõi sát tiếng thở rít, co kéo cơ hô hấp, thay đổi giọng, khó thở và tụt oxy. Có rò khí trước đó chỉ giúp yên tâm hơn một chút. Thanh quản chưa từng ký cam kết sẽ ngoan ngoãn chỉ vì một nghiệm pháp cho kết quả đẹp.

Cuff leak test đáng giá vì nó nhanh, rẻ và giúp nhận ra một số bệnh nhân có nguy cơ tắc nghẽn đường thở sau rút ống. Nhưng giá trị của nó nằm ở chỗ được đặt đúng vị trí: một tín hiệu cảnh báo trong cả quá trình đánh giá, không phải nút bấm quyết định thay bác sĩ.

Rút ống an toàn không đến từ một tiếng khí rò. Nó đến từ việc biết lúc nào phổi đã sẵn sàng, lúc nào đường thở đủ thông và lúc nào chính người bệnh đã đủ sức tự bảo vệ mình.

Phòng chống Ung thư Phổi