Trầm cảm, lo âu rất dễ bị nhầm với tiền mãn kinh

Triệu chứng tiền mãn kinh rất dễ "che lấp" trầm cảm và lo âu

TS.BS Ngô Tích Linh - Trưởng Bộ môn Tâm thần, Đại học Y Dược TPHCM cho biết, trầm cảm và lo âu là hai rối loạn tâm thần thường gặp ở phụ nữ tiền mãn kinh nhưng lại rất dễ bị nhầm với hội chứng tiền mãn kinh do có nhiều biểu hiện tương đồng.

Theo ông, trên lâm sàng, người bệnh thường đến khám vì các triệu chứng cơ thể như bốc hỏa, hồi hộp, khó thở, đổ mồ hôi, chóng mặt, tiểu gắt, mất ngủ... Trong khi đó, những biểu hiện về cảm xúc như buồn bã, chán nản hay lo âu lại ít được chia sẻ.

Đặc biệt ở người Á Đông, việc thừa nhận mình bị trầm cảm vẫn còn là điều khó khăn vì nhiều người xem đó là biểu hiện của sự yếu đuối hoặc thiếu khả năng chịu đựng. Chính vì vậy, bệnh nhân thường mô tả các triệu chứng cơ thể nhiều hơn là những khó khăn về tâm lý.

TS.BS Ngô Tích Linh cho biết, tỷ lệ trầm cảm trong cộng đồng khoảng 5%, nhưng ở phụ nữ tiền mãn kinh có thể tăng lên 8-10%. Dù vậy, đây vẫn là bệnh lý dễ bị bỏ sót. Ngay cả ở nhiều quốc gia, gần một nửa người mắc trầm cảm không được điều trị và trong số được điều trị chỉ khoảng 1/6 trường hợp được điều trị phù hợp.

Một khó khăn khác là trầm cảm thường đi kèm rất nhiều triệu chứng cơ thể như đau đầu, đau lưng, mệt mỏi, giảm ham muốn tình dục, rối loạn kinh nguyệt hay mất ngủ. Những triệu chứng này lại trùng lặp với biểu hiện của tiền mãn kinh, khiến việc phân biệt giữa hai tình trạng trở nên phức tạp.

TS.BS Ngô Tích Linh cũng nhấn mạnh, trên thực tế có nhiều người bệnh đi khám nhiều nơi vì các triệu chứng cơ thể nhưng không tìm thấy nguyên nhân thực thể. Những trường hợp này có thể thuộc nhóm triệu chứng cơ thể chưa giải thích được bằng y khoa (MUPS), trong đó trầm cảm và lo âu là những nguyên nhân cần được nghĩ đến.

Ông cũng dẫn số liệu cho thấy bệnh lý nội khoa và rối loạn tâm thần thường tồn tại song song. Khoảng 65% người mắc bệnh tâm thần có bệnh lý nội khoa đi kèm và ngược lại, khoảng 29% người mắc bệnh nội khoa cũng đồng thời có rối loạn tâm thần.

Theo TS.BS Ngô Tích Linh, một số dấu hiệu cần lưu ý để sàng lọc trầm cảm là mất ngủ kéo dài, đau mạn tính, thường xuyên đi khám nhưng không tìm được nguyên nhân, hoặc có các sang chấn tâm lý - xã hội.

Muốn chẩn đoán hội chứng tiền mãn kinh phải loại trừ trầm cảm và lo âu

Một trong những thông điệp quan trọng nhất của bài báo cáo là: hội chứng tiền mãn kinh không được chẩn đoán trực tiếp, mà chỉ được xác định sau khi đã loại trừ các nguyên nhân khác.

TS.BS Ngô Tích Linh nhấn mạnh, trước khi kết luận người phụ nữ mắc hội chứng tiền mãn kinh, bác sĩ cần loại trừ trầm cảm và rối loạn lo âu vì đây đều là những bệnh lý có thể gây bốc hỏa, mất ngủ, hồi hộp, tim đập nhanh, đổ mồ hôi hoặc nhiều triệu chứng cơ thể tương tự.

Đối với rối loạn lo âu, người bệnh thường dễ chia sẻ cảm giác lo lắng, căng thẳng hơn là thừa nhận mình bị trầm cảm. Tuy nhiên, lo âu lại là bệnh lý dễ chuyển sang mạn tính nếu không được điều trị đúng.

Theo TS.BS Ngô Tích Linh, tiêu chuẩn chẩn đoán lo âu cũng không bao gồm các triệu chứng thần kinh thực vật như hồi hộp hay đánh trống ngực, trong khi trên thực tế đây lại là những biểu hiện khiến người bệnh tìm đến cơ sở y tế. Chính điều này làm việc chẩn đoán càng trở nên khó khăn hơn.

Ông lưu ý, người bệnh có rối loạn giấc ngủ kéo dài, mệt mỏi, các triệu chứng cơ thể không giải thích được hoặc có nhiều áp lực trong cuộc sống cần được nghĩ đến khả năng mắc rối loạn lo âu.

Về điều trị, TS.BS Ngô Tích Linh cho biết cả trầm cảm và lo âu đều có thể điều trị bằng thuốc kết hợp tâm lý trị liệu. Mục tiêu hiện nay không chỉ là cải thiện một phần triệu chứng mà hướng tới lui bệnh hoàn toàn, đồng thời duy trì điều trị đủ thời gian để hạn chế tái phát.

Riêng với hội chứng tiền mãn kinh, ngoài liệu pháp nội tiết, một số thuốc chống trầm cảm cũng có thể được sử dụng để kiểm soát triệu chứng trong những trường hợp phù hợp. Trong đó, nhóm SNRI được ghi nhận có hiệu quả cải thiện các triệu chứng vận mạch như bốc hỏa và đồng thời hỗ trợ điều trị trầm cảm, lo âu đi kèm. Tuy nhiên, TS.BS Ngô Tích Linh lưu ý việc sử dụng các thuốc này trong hội chứng tiền mãn kinh hiện vẫn là chỉ định ngoài nhãn (off-label) và cần được bác sĩ cân nhắc cho từng trường hợp cụ thể.

TS.BS Ngô Tích Linh nhấn mạnh, bốc hỏa hay mất ngủ ở phụ nữ tiền mãn kinh không phải lúc nào cũng đơn thuần do thay đổi nội tiết. Việc sàng lọc đầy đủ các rối loạn tâm thần, đặc biệt là trầm cảm và lo âu, sẽ giúp tránh bỏ sót bệnh, lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.