CT đếm Photon là gì, ưu điểm ra sao và khi nào nên sử dụng? | PGS Nguyễn Lân Hiếu

Sáng nay liên tiếp có 2 bệnh nhân đến gặp tôi có kết quả chụp CT Scanner đếm Photon (Photon Counting CT) động mạch vành. Nhìn hình ảnh thật đẹp, đặc biệt rõ nét các mảng vôi trên thành mạch. Một người hẹp 70% và bác còn lại hẹp 75%. Cả hai đều rất lo lắng, đặc biệt là những người thân đi cùng. Đúng là vì lo lắng cho sức khoẻ nên ở đâu có phương pháp gì mới họ đều đưa người thân của mình đến thử một lần xem sao. Vậy nhưng 2 trường hợp lại được tôi giải quyết khác nhau hoàn toàn.

Trường hợp thứ nhất là bác trai ngoài 70 tuổi, có cơn đau ngực điển hình của bệnh động mạch vành (đau thắt nghẹn ở ngực, kéo dài 5 phút kèm theo vã mồ hôi). Bác được sử dụng thuốc điều trị bệnh tim thiếu máu cục bộ (giãn vành, Aspirin, hạ mỡ máu, chẹn kênh Bêta...) có cắt được cơn đau. Trường hợp này tôi cho nhập viện để chụp động mạch vành qua da và xét đặt stent cho dù chỗ hẹp không quá nhiều trên phim CT đếm photon! Mức độ hẹp trên phim chụp dù nét đến đâu cũng không thể quyết định hướng điều trị vì những mảng xơ vữa mềm, không ổn định mới là nguyên nhân chính gây các cơn đau thắt ngực không ổn định và nhồi máu cơ tim. Mảng xơ vữa ấy có thể trên chỗ hẹp không nhiều nhưng có thể nứt ra và di rời gây tắc hoàn toàn mạch máu.

Trường hợp thứ hai lại hoàn toàn không có triệu chứng, nghe thấy có máy "xịn" nên chụp thử quả tim. Kết quả hẹp 75%, về nhà tra Google thấy bảo chắc phải đặt stent mất rồi nên tìm đến gặp tôi. Cô là người khoẻ mạnh, năng tập luyện thể thao và chỉ có một yếu tố nguy cơ duy nhất là tăng mỡ máu. Sau khi xem hồ sơ tôi quyết định cho cô làm nghiệm pháp gắng sức điện tim đồ để đánh giá mức độ thiếu máu cơ tim. Thật may mắn nghiệm pháp âm tính sau 12 phút chạy trên thảm lăn cường độ cao. Mồ hôi vã như tắm nhưng quả tim của cô hoàn toàn bình thường, không hề đau ngực và điện tim không biến đổi cho dù nhịp đập lên đến 160chu kỳ/ phút. Cô và cả nhà yên tâm ra về với đơn thuốc giảm mỡ máu bằng statin và một viên Aspirin 81mg. Cho dù có hẹp mạch vành với cục vôi khá to nhưng mảng xơ vữa ổn định, chúng ta hoàn toàn có thể chung sống hoà bình với nó.

CT thông thường đổi tia X thành ánh sáng rồi mới thành tín hiệu điện. CT Scanner đếm Photon sẽ đếm trực tiếp từng hạt photon, nên ảnh nét hơn, liều tia thấp hơn, khả năng phân biệt các thành phần mô và chất cản quang chính xác hơn. Chính vì vậy rất hay được áp dụng để chụp mạch vành (đánh giá vôi hóa, tái hẹp trong stent...), phát hiện nốt nhỏ trên phổi, bệnh phổi kẽ, đánh giá u với độ tương phản cao hơn, liều thuốc cản quang thấp hơn, chính vì vậy đặc biệt hiệu quả ở trẻ em hay người cần chụp nhiều lần.

Vì chi phí rất đắt đỏ (gấp từ 2-3 lần so với máy chụp cắt lớp truyền thống) nên nếu các bệnh thông thường chỉ cần CT thường đã đủ chẩn đoán. Các bệnh như sỏi thận, viêm xoang, viêm phế quản phổi... mà được đề nghị chụp CT Scanner đếm Photon, bạn nên hỏi rõ lợi ích thêm được gì so với chụp CT đa dãy thông thường. Trong tương lai, nếu giá thành giảm xuống, không có lý do gì mà các thế hệ CT đếm Photon không thay thế các máy theo nguyên lý cũ trong thực hành lâm sàng. Vậy nhưng theo tôi còn lâu lắm, chúng ta vẫn phải sử dụng CT đa dãy thông thường cho đa số các ca bệnh, chỉ những ca bệnh nào khó, thực sự cần thiết sẽ chụp CT Scanner đếm Photon.

Cuối cùng, CT Scanner đếm Photon không thay thế được các thăm dò chức năng nên việc mở rộng chỉ định là không cần thiết. Trong y khoa, việc đánh giá chức năng luôn được ưu tiên hàng đầu và là các thăm dò đơn giản, ít tốn kém, về nguyên tắc sẽ được các bác sĩ đề ra trước tiên.

Đừng quá lo lắng khi có kết quả bị hẹp mạch máu, nhưng cũng đừng chủ quan chắc chắn mình không đột quỵ khi kết quả CT đếm Photon bình thường. Tất cả các chẩn đoán hình ảnh chỉ có giá trị tại thời điểm điểm đó mà diễn biến của bệnh tật lại không đứng yên. Chính vì vậy khó có máy móc hay con AI nào thay thế được cho người bác sĩ của gia đình mình. Khám sức khoẻ định kỳ và lắng nghe lời khuyên của thầy thuốc là 2 chìa khoá giúp chúng ta sống khoẻ và sống lâu đó ạ.