ADA/EASD 2026: Điều trị đái tháo đường type 2 chuyển từ kiểm soát đường huyết sang bảo vệ toàn diện tim, thận và chuyển hóa

Đồng thuận mới của American Diabetes Association (ADA) và European Association for the Study of Diabetes (EASD) được công bố trên Diabetologia đúng ngày 2/10/2026, cùng ngày phiên chuyên đề về tài liệu này diễn ra tại Hội nghị thường niên EASD 2026 ở Milan, Italy. Đây là bản cập nhật lớn đầu tiên kể từ năm 2022.

Theo TS.BS Nguyễn Quang Bảy - Giám đốc Trung tâm Nội tiết và Chuyển hoá, Bệnh viện Bạch Mai, một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là triết lý điều trị chuyển mạnh từ “hạ đường huyết” sang quản lý toàn diện bệnh đái tháo đường type 2 và các bệnh mạn tính đi kèm.

SGLT2i và GLP-1 được đưa vào sớm hơn

ADA/EASD cho rằng phần lớn người mắc đái tháo đường type 2 có thể hưởng lợi từ việc đưa SGLT2 inhibitor và/hoặc liệu pháp dựa trên GLP-1 vào điều trị sớm, thậm chí ngay từ khi chẩn đoán ở người phù hợp.

Ở bệnh nhân có bệnh tim mạch, bệnh thận mạn hoặc suy tim, phối hợp sớm SGLT2i với GLP-1-based therapy có thể được cân nhắc nhằm đạt thêm lợi ích về đường huyết, tim mạch và thận. Đáng chú ý, quyết định sử dụng các thuốc bảo vệ cơ quan ngày càng ít phụ thuộc vào HbA1c đơn thuần.

Dữ liệu mới cũng củng cố vai trò của các thuốc thế hệ mới. SURPASS-CVOT cho thấy tirzepatide không kém hơn dulaglutide về biến cố tim mạch chính, trong khi SOUL ghi nhận semaglutide uống 14 mg làm giảm 14% MACE ở nhóm nguy cơ cao. Trong FLOW, semaglutide 1 mg/tuần giảm 24% nguy cơ kết cục thận bất lợi và 29% tử vong tim mạch ở người đái tháo đường type 2 kèm bệnh thận mạn.

Đồng thuận 2026 nhấn mạnh giảm cân là một phần trung tâm trong chiến lược điều trị chứ không đơn thuần là biện pháp hỗ trợ kiểm soát đường huyết.

Với người thừa cân hoặc béo phì, mục tiêu giảm cân cần được cá thể hóa và có thể hướng đến mức đủ lớn để cải thiện chuyển hóa, biến chứng và thậm chí tạo cơ hội lui bệnh ở một số người mắc bệnh giai đoạn sớm.

Tuy nhiên, giảm cân nhanh cũng kéo theo vấn đề mới: mất khối nạc. Các phân tích từ những thử nghiệm lớn cho thấy khoảng 25-40% trọng lượng giảm trong một số nghiên cứu với liệu pháp GLP-1 có thể đến từ lean mass. Vì vậy, ADA/EASD khuyến cáo người đang sử dụng các phương pháp giảm cân mạnh, gồm GLP-1-based therapy hoặc phẫu thuật chuyển hóa, cần được hướng dẫn ăn đủ protein và tập kháng lực để hạn chế mất khối cơ.

“5S”: nhìn vận động trong cả 24 giờ

Một điểm mới dễ ứng dụng là mô hình hành vi “five S’s”:

Standing - giảm thời gian ngồi liên tục;

ADA/EASD khuyến cáo tối thiểu khoảng 150 phút hoạt động aerobic mức trung bình đến mạnh mỗi tuần và tập kháng lực 2–3 lần/tuần, tùy khả năng và bệnh đồng mắc của từng người.

HbA1c vẫn quan trọng nhưng mục tiêu ngày càng cá thể hóa

Với phần lớn người trưởng thành không mang thai và có kỳ vọng sống đủ dài để hưởng lợi từ phòng biến chứng vi mạch, mục tiêu HbA1c hợp lý khoảng 6,5-7% hoặc thấp hơn.

Ở người mắc đái tháo đường type 2 khởi phát sớm trước 40 tuổi, hoặc người được điều trị bằng lối sống/thuốc ít gây hạ đường huyết, HbA1c ≤6,5% có thể phù hợp hơn nếu đạt được an toàn.

CGM cũng được nhìn nhận ngày càng rộng hơn ở đái tháo đường type 2. Mục tiêu chung Time in Range 70-180 mg/dL >70%; các chỉ số chặt hơn như Time in Tight Range 70-140 mg/dL có thể hữu ích ở một số người nếu không làm tăng nguy cơ hạ đường huyết.

Bổ sung góc nhìn về thận, gan và đái tháo đường khởi phát sớm

Ở bệnh nhân bệnh thận mạn có albumin niệu UACR >30 mg/g, ADA/EASD khuyến cáo sử dụng non-steroidal mineralocorticoid receptor antagonist có bằng chứng, điển hình là finerenone, để cải thiện kết cục thận và suy tim; SGLT2i vẫn là nền tảng bảo vệ tim - thận.

Với MASLD/MASH, giảm cân tiếp tục là mục tiêu nền tảng. Ở người béo phì, đái tháo đường và MASLD, nên ưu tiên GLP-1-based therapy có bằng chứng; ở MASH đã được xác nhận, semaglutide hiện có dữ liệu mạnh nhất.

Đặc biệt, tài liệu dành riêng một phần cho đái tháo đường type 2 khởi phát sớm trước 40 tuổi. Nhóm này có xu hướng suy giảm kiểm soát đường huyết và xuất hiện biến chứng sớm hơn, vì vậy các biện pháp giảm cân và sử dụng sớm SGLT2i hoặc GLP-1-based therapy được ưu tiên.

Từ điều trị một con số đến quản lý cả vòng đời bệnh

Nếu đồng thuận 2022 đã bắt đầu mở rộng khỏi HbA1c, bản 2026 đẩy thay đổi này đi xa hơn: người bệnh được nhìn nhận đồng thời qua đường huyết, cân nặng, tim, thận, gan, khối cơ, giấc ngủ, sức khỏe tâm lý và hoàn cảnh xã hội.

ADA/EASD cũng nhấn mạnh chống “therapeutic inertia”, tăng chăm sóc đa chuyên khoa, ứng dụng công nghệ số và giải quyết các yếu tố xã hội ảnh hưởng tới sức khỏe.

Thông điệp trung tâm của đồng thuận 2026 vì vậy không phải đơn giản là có thêm thuốc mới, mà là điều trị sớm hơn, phối hợp hợp lý hơn và bảo vệ cơ quan trước khi biến chứng trở nên không thể đảo ngược.

Nguồn chuyên môn: TS.BS Nguyễn Quang Bảy.

Nguồn đối chiếu: Davies MJ, Aroda VR, Bajaj M, et al. Management of type 2 diabetes, 2026. A consensus report by the American Diabetes Association (ADA) and the European Association for the Study of Diabetes (EASD). Diabetologia. Published October 2, 2026. doi:10.1007/s00125-026-06855-7.