Ung thư tuyến giáp thể nhú nguy cơ thấp: Khi nào theo dõi, đốt nhiệt hay phẫu thuật?

Theo TS.BS Nguyễn Quang Bảy, xu hướng điều trị ung thư tuyến giáp thể nhú nguy cơ thấp đang chuyển dần từ “can thiệp ngay” sang cá thể hóa và bảo tồn nhiều hơn, nhằm đạt cân bằng giữa kiểm soát ung thư, nguy cơ biến chứng và chất lượng cuộc sống.

Tháng 6/2026, North American Society for Interventional Thyroidology (NASIT) công bố tuyên bố chuyên môn trên Endocrine Practice về đốt nhiệt định hướng trong điều trị ung thư tuyến giáp thể nhú nguy cơ thấp. Tài liệu nhấn mạnh hiệu quả và độ an toàn của đốt nhiệt phụ thuộc rất lớn vào lựa chọn bệnh nhân và kinh nghiệm của người thực hiện.

Theo dõi chủ động: không phải “không điều trị”

Theo dõi chủ động (active surveillance) là chiến lược theo dõi định kỳ bằng siêu âm và đánh giá lâm sàng, chỉ can thiệp khi có bằng chứng tiến triển hoặc người bệnh thay đổi lựa chọn.

Hướng dẫn ATA 2025 cho phép cân nhắc theo dõi chủ động ở một số bệnh nhân cT1aN0M0 PTC, tức khối u không quá 1 cm, khu trú trong tuyến giáp và không có bằng chứng di căn hạch hoặc di căn xa.

Người cao tuổi, người có bệnh đồng mắc đáng kể hoặc nguy cơ phẫu thuật cao thường là ứng viên phù hợp hơn, vì nhiều nghiên cứu cho thấy nguy cơ tiến triển của PTMC nguy cơ thấp có xu hướng thấp hơn khi tuổi tăng. Tuy nhiên, tuổi không thể dùng đơn độc để quyết định.

Theo dõi chủ động cũng đòi hỏi người bệnh có thể tái khám lâu dài, tiếp cận siêu âm chất lượng cao và hiểu rằng phẫu thuật vẫn có thể cần thiết về sau.

ATA khuyến cáo chuyển sang phẫu thuật nếu xuất hiện hạch di căn được xác nhận, u tăng kích thước ≥3 mm, có xâm lấn ngoài tuyến, di căn xa hoặc người bệnh không thể tiếp tục theo dõi.

Đốt nhiệt: lựa chọn ít xâm lấn cho nhóm chọn lọc

Đốt nhiệt bằng sóng cao tần, vi sóng hoặc laser đã được nghiên cứu như một lựa chọn thay thế cho phẫu thuật hoặc theo dõi chủ động ở một số PTMC nguy cơ thấp.

NASIT nhấn mạnh rằng thủ thuật chỉ nên được thực hiện khi khối u nhỏ, khu trú, không có di căn hạch hoặc di căn xa và có vị trí cho phép tạo vùng đốt an toàn.

Khoảng cách giữa khối u với các cấu trúc quan trọng như dây thần kinh thanh quản quặt ngược, khí quản, thực quản đặc biệt quan trọng. Những tổn thương nằm quá sát các cấu trúc này có thể làm tăng nguy cơ tổn thương nhiệt và cần đánh giá rất thận trọng.

Một ưu điểm của đốt nhiệt là bảo tồn gần như toàn bộ mô tuyến giáp còn lại và giảm nguy cơ suy giáp so với phẫu thuật. Tuy nhiên, phương pháp này có hạn chế: không cung cấp bệnh phẩm toàn bộ để đánh giá mô học, và mức độ chắc chắn về loại bỏ hoàn toàn khối u thấp hơn phẫu thuật. ATA vì vậy chỉ đưa ra khuyến cáo có điều kiện, với mức độ chắc chắn bằng chứng còn thấp.

Khi nào phẫu thuật vẫn là lựa chọn ưu tiên?

Phẫu thuật vẫn giữ vai trò trung tâm khi có bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy bệnh không còn thuộc nhóm nguy cơ thấp.

Các tình huống quan trọng gồm:

• xâm lấn rõ ra ngoài tuyến giáp;

• di căn hạch cổ hoặc di căn xa;

• u nằm ở vị trí không thể đốt an toàn;

• mô bệnh học có đặc điểm nguy cơ cao;

• đột biến hoặc tổ hợp đột biến phân tử nguy cơ cao;

• bệnh tiến triển trong quá trình theo dõi;

• người bệnh không thể tuân thủ chương trình theo dõi lâu dài.

Ở nhóm PTMC nguy cơ thấp nếu lựa chọn phẫu thuật, cắt thùy tuyến giáp thường là phương án đủ ở nhiều trường hợp thay vì mặc định cắt toàn bộ tuyến giáp. Phạm vi phẫu thuật cần cá thể hóa dựa trên đặc điểm khối u, tuyến giáp đối bên, tiền sử xạ trị vùng cổ, yếu tố gia đình và đánh giá của ê-kíp chuyên khoa.

Quyết định điều trị không thể chỉ dựa vào kích thước

Một khối u 7–8 mm chưa chắc phù hợp theo dõi hoặc đốt nhiệt nếu nằm sát khí quản, dây thần kinh thanh quản quặt ngược hoặc có hình ảnh nghi ngờ xâm lấn.

Ngược lại, một PTMC khu trú hoàn toàn trong nhu mô tuyến giáp, không có hạch nghi ngờ, nằm xa cấu trúc nguy hiểm và ở người có khả năng tái khám tốt có thể phù hợp với chiến lược bảo tồn hơn.

Các hướng dẫn hiện nay đều nhấn mạnh shared decision-making: bác sĩ cần giải thích rõ lợi ích, nguy cơ và mức độ chắc chắn của từng phương án để người bệnh cùng tham gia quyết định.

“Nguy cơ thấp” không đồng nghĩa “không cần quan tâm”

Ung thư tuyến giáp thể nhú nguy cơ thấp có tiên lượng rất tốt, nhưng điều đó không có nghĩa mọi bệnh nhân đều có thể bỏ qua điều trị hoặc theo dõi.

Điểm thay đổi quan trọng nhất trong thực hành hiện nay là: không phải ai cũng cần phẫu thuật ngay, nhưng cũng không phải ai cũng phù hợp với theo dõi chủ động hoặc đốt nhiệt.

Lựa chọn tối ưu cần cân bằng giữa kiểm soát ung thư, nguy cơ biến chứng, khả năng bảo tồn chức năng tuyến giáp, chất lượng cuộc sống và mong muốn của người bệnh.

Nguồn chuyên môn: TS.BS Nguyễn Quang Bảy - Giám đốc Trung tâm Nội tiết và Chuyển hoá, Bệnh viện Bạch Mai